Widgetized Section

Go to Admin » Appearance » Widgets » and move Gabfire Widget: Social into that MastheadOverlay zone

75. rocznica Obrony Grodna – pierwszy dzień uroczystości

Od objazdu miejsc, związanych z kampanią wrześniową 1939 roku i bohaterską obroną Grodna przed Armią Czerwoną, rozpoczęli w sobotę 20 września obchody 75. rocznicy sowieckiej agresji na Polskę i obrony Grodna, działacze Związku Polaków na Białorusi na czele z Andżeliką Borys i Józefem Porzeckim wspólnie z liczną delegacją Konsulatu Generalnego RP w Grodnie z szefem placówki konsulem generalnym Andrzejem Chodkiewiczem na czele.

Sopockinie (37)

Rozpoczęcie uroczystości zaszczycił swoją obecnością Ambasador RP w Mińsku . Przybył na cmentarz w Indurze, by wspólnie z miejscowymi Polakami i gośćmi uroczystości oddać hołd pochowanym tu sześciu żołnierzom Wojska Polskiego, poległym w obronie Ojczyzny we wrześniu 1939 roku. Wśród gości grodzieńskich uroczystości z okazji 75. rocznicy Obrony Grodna była liczna delegacja z Instytutu Pamięci Narodowej Oddziału w Białymstoku na czele z dyrektor Barbarą Bojaryn-Kazberuk, a także prezes Stowarzyszenia „Wspólnota ” Longin Komołowski, prezes Podlaskiego Oddziału Stowarzyszenia „Wspólnota ” Anna Ketlińska z małżonkiem Markiem Ketlińskim, dyrektorem Archiwum Państwowego w Białymstoku. Udział w uroczystościach brał również najwyższy przedstawiciel Wojska Polskiego na Białorusi, attache Obrony RP w Mińsku ppłk Paweł Adamczyk.

Trasa objazdu miejsc pamięci związanych z wrześniem 1939 roku oraz Obroną Grodna liczyła ponad piętnaście miejscowości podgrodzieńskich, po których rozsiane są groby poległych żołnierzy polskich i cywilnych obrońców Ojczyzny oraz miasta, stającego się w ostatnich latach symbolem obrony Kresów Wschodnich II Rzeczpospolitej przed sowieckim najeźdźcą. We wszystkich miejscach, do których zawitała w sobotę, składająca się z działaczy , dyplomatów grodzieńskich oraz gości uroczystości, delegacja – miejscowa ludność polska i białoruska niezwykle życzliwie witała odwiedzających pomniki. We wsi Sawolówka, na przykład, gdzie stoi pomnik w podziękowaniu dla ludności białoruskiej, ratującej osadników polskich przed władzą sowiecką, przywitać przybyłych podeszła cała grupa robotników, prowadzących nieopodal pomnika roboty budowlane. A w Jurewiczach pod Skidlem, gdzie przy posesji rodziny Żukiewiczów pochowany został przez tę rodzinę w 1939 roku poległy wraz z towarzyszami broni podczas zatrzymania maszerujących na sowieckich wojsk por. Mieczysław Młynarski z Rezerwowej Brygady Kawalerii „Wołkowysk”, odwiedzającą grób bohatera delegację przywitał właściciel posesji Kazimierz Żukiewicz. Opowiedział, że miejscowa ludność obroniła pomnik polskiego żołnierza przed zniszczeniem, kiedy władze chciały zbudować w tym miejscu drogę. – Poprosiliśmy inżyniera drogowego, by przesunął drogę o kilkanaście metrów, bo tu jest pochowany żołnierz i udało się tę mogiłę zachować – opowiedział pan Żukiewicz.

Zakończył się pierwszy dzień uroczystości apelem poległych obrońców Kresów i Grodna na cmentarzu w Sopoćkiniach przy kwaterze żołnierzy, w której spoczywa zamordowany 22 września 1939 roku pod Sopoćkiniami przez sowietów generał brygady Józef Olszyna-Wilczyński, dowódca Grupy Operacyjnej „Grodno”.

Proponujemy Państwu fotoreportaż z pierwszego dnia grodzieńskich uroczystości z okazji 75. rocznicy Obrony Grodna i Kresów przed inwazją sowiecką.

Indura

Indura (44)

Indura. Zbiorowa mogiła żołnierzy Wojska Polskiego z 1939 roku

Indura (47)

Indura (16)

Indura (22)

Indura (54)

Kwasówka

Kwasowka (39)

Kwasówka. Zbiorowa mogiła 8 Polaków zamordowanych przez skomunizowaną miejscową bandę we wrześniu 1939 r.

Kwasowka (32)

Kwasowka (8)

Lerypol

Lerypol (6)

Lerypol. Zbiorowa mogiła pomordowanych osadników wojskowych

Lerypol (33)

Lerypol (50)

Lerypol (67)

opowiada, że rankiem 22 września 1939 r. do okrutnej zbrodni doszło w osadzie wojskowej Lerypol. Wkroczyła tam 15-osobowa bojówka komunistyczna, uzbrojona w broń palną, siekiery, szable. W skład tej grupy wchodzili mieszkańcy sąsiednich wsi, znani osobiście rodzinom osadników. Antoni Tomczyk, syn zamordowanego osadnika, w książce „Abyśmy mogli wybaczyć” pisze: Osobliwy był skład tej gromady Białorusinów. Byli wśród nich wytrawni konspiratorzy komunistyczni… Większość jednak stanowili pospolici kryminaliści, działający pod zwierzchnictwem komunistów. Wszyscy mieli czerwone opaski na rękawach. Wspomina on, że grupa kolejno otaczała domy osadników, oznajmiając, że zabiera mężczyzn do pobliskiej wsi Kurpiki na zebranie z przedstawicielami władz sowieckich. Nie wzbudziło to szczególnych podejrzeń osadników i ich rodzin, ponieważ przed wojną utrzymywali oni przyjazne stosunki z okoliczną ludnością. Jeden z osadników ożenił się z Białorusinką ze wsi Kurpiki i był w jak najlepszych stosunkach z rodziną żony. A. Tomczyk podaje: W czasie gdy pochód zatrzymał się przed domem Pawlikowskiego, dwóch uzbrojonych mężczyzn poszło do Zarębskiego. Zostali go przy pracy, naprawiał maszynę rolniczą. Ręce miał pobrudzone, lecz gdy chciał wstąpić do domu, aby umyć ręce, nie pozwolono mu na to. Według Tomczyka, S. Arciukiewicz, będący na czele bojówki i posiadający wytyczne rewkomu, skierował kolumnę na ogrodzone drutem kolczastym pastwisko, należące do działki Zarębskiego, gdzie ogłosił, że sielski obuchowski komitet rewolucyjny skazał osadników za wrogość do bolszewików i uczestnictwo w wojnie z nimi na karę śmierci. Wszyscy siedmioro zostali zamordowani z dużym okrucieństwem. W tym samym miejscu, jak podaje A. Tomczyk, zamordowano mężczyznę o przezwisku „Smolniak”, który przypadkowo znalazł się w pobliżu popełnianej zbrodni. Był to Polak, Jan Kraśnik, mieszkający na skraju wsi Sawieliówka, nie mający własnego gospodarstwa. W tym samym dniu schwytano i zamordowano trzech innych osadników z osady Lerypol.
Przez kilka dni oprawcy tropili Golińskiego, ostatniego osadnika z Lerypola, żonatego z Białorusinką z Kurpik. Jego teściowie usiłowali go ukryć przed grożącą śmiercią. Niestety został wykryty i musiał się ratować ucieczką. Został zraniony przez dwóch ścigających go oprawców Kurpika i Szyrko ze wsi Komotowo. Utonął, próbując przepłynąć na drugi brzeg Niemna.
Wielu z zamordowanych osadników było ojcami wielodzietnych rodzin. Jan Czyż osierocił 9 dzieci; Paweł Mroczek – 7 dzieci; Ignacy Zarębski – 5 dzieci; Antoni Pawlikowski – 5 dzieci.
Pomnik powstał w 90-tych latach dzięki staraniom Antoniego Tomczyka i rodzin osadników wojskowych.

Lerypol (77)

Sawolówka

Sawolowka (17)

Sawolówka. Tablica – hołd wdzięczności mieszkańcom wsi

Sawolowka (1)

W tłumaczeniu z języka białoruskiego na język polski brzmi: Z WDZIĘCZNOSCIA BIAŁORUSINOM MIESZKAŃCOM WSI SAWOLÓWKA, KTÓRZY WE WRZEŚNIU 1939 R. RATOWALI POLSKICH SĄSIADÓW RODZINY OSADNIKÓW Z BUDOWLI, LERYPOLA I ROKICIA

Sawolowka (22)

Józef Porzecki opowiada, że we wrześniu 1939 r. mieszkańcy białoruskiej wsi Sawolówka wykazali bohaterską i szlachetną postawę. W dniach bezprawia i samosądów wiele ryzykując, przechowywali osadników wojskowych z sąsiadującej z Sawolówką osady Rokicie. Nie zginął z niej żaden osadnik. Według Antoniego Tomczyka, wśród wielu szlachetnych ludzi warto wymienić Jakuba Zmitrowicza, który ukrył sześciu osadników. Mieszkańcy Sawolówki przyjęli rodziny pomordowanych osadników z Lerypola, zagrożone napaścią skomunizowanych chłopów z Kurpik, udzielając im schronienia. W lipcu 1994 roku w Sawolówce została odsłonięta tablica upamiętniająca szlachetne czyny mieszkańców tej wsi. Przypomina ona o zwycięstwie międzyludzkiej solidarności nad przestępczą ideologią i nienawiścią.

Jurewicze

Jurewicze (14)

Jurewicze (39)

Jurewicze (26)

Jurewicze (65)

Józef Porzecki opowiada, że w nocy 20 września 1939 r. kilka szwadronów kawalerii pod dowództwem rotmistrza Ryszarda Wiszowatego zatrzymało się w Skidlu. Otrzymali oni zadanie utrzymania Skidla jak najdłuższej, by zyskać więcej czasu na zorganizowanie obrony Grodna. Po południu 20 września kawalerzyści stoczyli zaciętą walkę z nadciągającymi czołgami sowieckimi, przez co opóźnili ich marsz na Grodno. Po kilkugodzinnym boju szwadrony kawalerii w uszczuplonym składzie wycofali się przez Żydomlę w kierunku Grodna. Według historyka Czesława Grzelaka, po walce o Skidel, sowiecka Grupa Zmechanizowana kombriga Rozanowa była tak wyczerpana, że zatrzymała się tam na nocleg.
Tadeusz Żukowski mieszkaniec kolonii Jurewicze relacjonuje: Kawaleria polska przez pole koło nas wycofywała się w kierunku Grodna. Sowieckie czołgi strzelały od strony Skidla zza Kotry. Wybuch pocisku zabił żołnierza na naszym polu, niedaleko domu. Zabiło również konia. Zabitego ułana przynieśli pod nasz dom, miał rozerwany bok. Pochowali go przy brzozie obok drogi. Pochowano go szybko ze wszystkim, co miał przy sobie, przykrywając szynelem, bo szło sowieckie wojsko. Chowali: Paweł Żukiewicz, Stefan Dołgoszyc, Michał Makarczuk. Dalej w polu zabitych było jeszcze dwóch żołnierzy. Gdy nasypywali drogę chcieli zasypać mogiłę, ale nie pozwoliliśmy, powiedzieliśmy inżynierowi, że tu pochowany jest żołnierz. Drogowcy przesunęli nasyp na inną stronę drogi
Tak wspomina tragiczne wydarzenia 1939 r. Jadwiga Bohatyrewicz, mieszkanka kolonii Jurewicze: Ja pamiętam jak zabito polskiego żołnierza. Kawaleria jechała gościńcem koło nas. Gdy sowieci zaczęli strzelać z czołgów ułani skierowali się w pole. Wówczas na polu mego wujka Pawła Żukiewicza (niedaleko domu) zabiło ułana i jego konia. Chowała ułana miejscowa ludność, też moi rodzice Helena i Konstanty Bohatyrewicze.
Według T. Żukowskiego w przydrożnej mogile spoczywa tylko ppor. Mieczysław Młynarski. Ze słów Matyldy Jurowskiej, mieszkanki kolonii Jurewicze, tabliczkę z nazwiskami poległych wykonał w 90-ch latach Tadeusz Trąbski, pochodzący ze Strupina koło Skidla, zamieszkały w Polsce.
Przez dłuższy czas mogiłą opiekowali się Tadeusz i Emilia Żukiewicz, obecnie ich syn Kazimierz.

Jurewicze (77)

Żydomla

Zydomla (3)

Żydomla. Zbiorowa mogiła osadników wojskowych z osady Budowla, wymordowanych przez skomunizowana bandę we wrześniu 1939 roku

Zydomla (11)

Kulbaki

Kulbaki (15)

Kulbaki. Zbiorowa mogiła żołnierzy Wojska Polskiego, obrońców Grodna z września 1939 roku

Kulbaki (22)

Kulbaki (31)

Ze słów Elwiry Cituk wynika, że obrońcy Grodna byli rozstrzelani przez sowietów nieopodal wsi Kulbaki. Żołnierze zostali pochowani na miejscowym cmentarzu przez mieszkańców wsi. Staraniami mieszkańców Kulbak i Zabłoci na początku lat 60-tych postawiono pomnik z napisem czarną farbą. Tabliczkę na pomniku umieszczono w latach 90-tych przez Henryka Tołoczko, mieszkańca Kulbak. Mogiłą opiekuje się Elwira Cituk z Kulbak

Małyszczyzna

Malyszczyzna (31)

Małyszczyzna. Grób nieznanego żołnierza Wojska Polskiego poległego w obronie Grodna we wrześniu 1939 roku

Malyszczyzna (28)

Grandzicze

Grandzicze

Grandzicze. Miejsce pochówku nieznanych żołnierzy Wojska Polskiego, poległych we wrześniu1939 roku

Grandzicze (5)

Grandzicze (13)

Sylwanowce

Seliwanowce

Sylwanowce. Mogiła żołnierzy 101. pułku ułanów Rezerwowej Brygady Kawalerii „Wołkowysk” poległych w bitwie z sowieckimi jednostkami pancernymi pod Kodziowcami we wrześniu 1939 roku

Seliwanowce (12)

Seliwanowce (26)

Kodziowce

Kodziowce (43)

Kodziowce (41)

Kodziowce (36)

Kodziowce. Krzyże w miejscu Bitwy pod Kodziowcami, która jest uznawana za największe zwycięstwo wojsk polskich w walkach z oddziałami sowieckimi we wrześniu 1939 roku

Kodziowce (7)

Kodziowce (12)

Kalety

Kalety (2)

Kalety. Zbiorowa mogiła ekshumowanych w 1989 roku 38. żołnierzy Wojska Polskiego poległych w okolicach Kalet we wrześniu 1939 roku

Kalety

Kalety (6)

Kalety (15)

Kalety (32)

Wólka Rządowa

Wolka Rzadowa (11)

Wólka Rządowa. Mogiła żołnierza Wojska Polskiego W. Siedo.

Wolka Rzadowa (26)

Wolka Rzadowa (44)

Wolka Rzadowa (69)

Nowiki

Nowiki (2)

Nowiki. Miejsce rozstrzału generała Józefa Olszyny – Wilczyńskiego i jego adiutanta

Nowiki (21)

Sopoćkinie

Sopockinie (1)

Sopoćkinie. Grób generała Józefa Olszyny-Wilczyńskiego

Sopockinie (5)

Sopockinie (7)

Sopockinie (9)

Sopockinie (8)

Sopockinie (17)

Sopockinie (61)

Sopockinie (84)

Sopockinie (126)

Sopoćkinie. Przy kosciele pw. św. Józefata Kuncewicza mogiła ekshumowanych w 1944 roku 23 nieznanych żołnierzy Wojska Polskiego

Sopockinie (131)

Znadniemna.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *